Piszesz i chcesz wiedzieć, co myślą o tym inni? Zapraszamy!
więcej o nas

Aktualności



Oceniający

Jest nas wielu i różnimy się od siebie jak tylko można, więc z pewnością znajdziesz w naszym gronie osobę, która z przyjemnością oceni twojego bloga.
wybierz



Zgłoszenia

Chciałbyś zgłosić swój blog do oceny? Wystarczy umieścić swoje zgłoszenie w księdze zgłoszeń. Pamiętaj, aby przedtem przeczytać regulamin.
księga zgłoszeń

7 najczęstszych problemów z przecinkami

17 marca 2015

Przecinki – prawdziwa zmora piszących. Zasady ich dotyczące są pełne wyjątków i często trudne do zapamiętania. Wielokrotnie sfrustrowana wracałam do słownika, by po raz kolejny sprawdzić tę samą frazę. Mało tego, często trafia się na zdania, w których występowanie przecinka jest sporne – różne źródła podają sprzeczne informacje albo obie wersje (z przecinkiem lub bez) są poprawne. I jak tu żyć?! W takich chwilach chciałoby się uznać, że interpunkcja nie jest dla zwykłych śmiertelników i zostawić ją filologom i korektorom. Czy jednak nie ma dla nas nadziei? Gra jest warta świeczki, bo tekst czysty pod kątem interpunkcyjnym czyta się naprawdę dużo lepiej.
Przestudiowawszy ileś z kolei amatorskich opowiadań, udało mi się wyłapać siedem częstych problemów. Nie musisz znać słownika na pamięć; wystarczy przyswoić tych kilka zasad, by wyeliminować zdecydowaną większość błędów. Tak więc bez zbędnego przedłużania...



1. Przecinek przed „że”?
Całą podstawówkę wbijano nam tę zasadę do głów – a jednak są od niej wyjątki i to wcale nierzadkie. W poniższych przypadkach przecinka nie stawiamy przed „że”, ale przed całą frazą:

chyba że
dlatego że
tylko że
zwłaszcza że
mimo że

Przykład: Założę sukienkę [przecinek] chyba że się ochłodzi.
Sytuacja będzie wyglądać tak samo, gdy pod „że” podstawimy „iż”. Inną taką frazą wartą zapamiętania jest podczas gdy.



2. Ten nieszczęsny imiesłów
Imiesłowy przysłówkowe, zakończone na -ąc, -łszy, -wszy, wymagają przecinka. Imiesłowowy równoważnik zdania (część zdania zawierającą imiesłów) oddzielamy tym znakiem od reszty wypowiedzenia.

Wrócił do domu [przecinek] śpiewając.
Ćwicząc regularnie [przecinek] można wiele osiągnąć.
Skończywszy rozdział [przecinek] odłożył książkę.

Sprawa komplikuje się, gdy spojrzymy na imiesłowy przymiotnikowe (-ący, -ąca, -ące, -ty, -ta, -te…). Stanowiska względem nich są różne, ale mówiąc ogólnie: czasem przecinek stawiamy, czasem nie, a czasem można go postawić, ale nie jest obowiązkowy.

Była tam lista zawierająca sto podpunktów. – Bez przecinka.
Nauczał ich Gilderoy Lockhart [przecinek] odznaczony Orderem Merlina Trzeciej Klasy.
Usatysfakcjonowana jego odpowiedzią [przecinek] zmieniła temat.

Interpunkcja przy takich imiesłowach jest kwestią sporną. Istnieją oczywiście różne pomniejsze zasady, ale z ich przeniesieniem na praktykę jest różnie. Czasem warto zdać się po prostu na intuicję.



3. Nadciąga niż
Przecinkiem oddzielamy zdania składowe zawierające orzeczenia (podkreślone), co oznacza, że przed „niż” czasami stawiamy przecinek, a czasami nie.

To było trudniejsze [przecinek] niż myślałam.
Na pewno miał więcej niż dwa metry wzrostu. – Bez przecinka.
Jestem w tym lepszy niż ona. – Bez przecinka.
To prostsze niż wyobrażenie sobie innego porządku. – Bez przecinka.

To samo dotyczy spójnika „a”:

Był między młotem a kowadłem.
On pracował wtedy w sklepie [przecinek] a nie udzielał korków.

Kiedy „a” wprowadza treść przeczącą poprzedniej części zdania, przecinek musi się pojawić:

Czasami piję kawę [przecinek] a czasami nie.

Można to wytłumaczyć też inaczej. W domyśle było: Czasami piję kawę [przecinek] a czasami jej nie piję. Jest orzeczenie => stawiamy przecinek.

„Czy” jest trochę bardziej skomplikowane.

Zapytał [przecinek] czy mu pomożesz.
Wolisz psy czy koty? – Bez przecinka.
Wypijemy potem kawę czy tam herbatę. – Bez przecinka.
Pójdziemy do kina czy wypijemy kawę? – Bez przecinka!

Przecinka nie stawiamy, kiedy „czy” łączy elementy współrzędne (pójdziemy do kina, wypijemy herbatę) – nieważne, że oba te elementy mają orzeczenia.



4. Powtórzony spójnik
Całkiem sporo osób jest świadomych, że gdy spójnik się powtarza, to przecinek stawiamy (nawet jeśli to „i”).

Lubię i zimę [przecinek] i lato.
Albo idziesz ze mną [przecinek] albo zostajesz.

Co jednak zrobić ze zdaniem takim jak to ze wstępu niniejszego artykułu?

W takich chwilach chciałoby się uznać, że interpunkcja nie jest dla zwykłych śmiertelników i zostawić ją filologom i korektorom.

Spójnik jest powtórzony, a przecinka nie postawiłam i już wyjaśniam dlaczego. Najpierw jednak uprośćmy sobie trochę to zdanie:

Chciałoby się uznać i zostawić filologom i korektorom.

Oba spójniki „i” mają tutaj zupełnie inne role. Pierwszy łączy nam dwa zdania składowe (z dwoma orzeczeniami). Drugi też oczywiście łączy, ale na zupełnie innym „poziomie” – spaja dwa składniki jednego zdania składowego pełniące tę samą funkcję. Gdyby oba „i” pełniły tę samą rolę, przecinek musiałby się pojawić:

Chciałoby się uznać i zostawić filologom, i oddać korektorom.

Zdanie zaczyna już brzmieć absurdalnie, więc przejdźmy dalej…



4. Motyla noga i kurza stopa...
…czyli nic innego jak wtrącenia. Banał? No banał – ale nie zliczę, ile razy musiałam wytykać ten błąd w czyimś opowiadaniu.
Wtrąceniem może być przekleństwo, imię (czy w ogóle zwrot do kogoś w wołaczu) albo też całe zdanie składowe. Oddzielamy je z obu stron przecinkami.

Nie dość, że zapomniał oddać kasę, to jeszcze mnie [przecinek] kurna [przecinek] nie przeprosił.
I co [przecinek] młody [przecinek] jak ci się podobało?
Jessica [przecinek] która była w naprawdę świetnej formie [przecinek] codziennie biegała kilka kilometrów przed pracą.

Jak poznać, czy coś jest wtrąceniem? Wystarczy to wykreślić – w przypadku wykreślenia wtrącenia zdanie nie traci sensu.



5. Piękny, lśniący złoty medal
Kiedy mamy obok siebie kilka przymiotników określających jeden rzeczownik, oddzielamy je przecinkiem, jasna sprawa.

Rozplotła jasne, gęste, kręcone włosy.

Wyjątek ma miejsce, kiedy któryś z przymiotników nie jest równorzędny z pozostałymi. Czasami połączenie przymiotnik + rzeczownik tworzy utartą frazę (np. czarny charakter, studia dzienne, główny wątek) – wtedy po dodaniu drugiego przymiotnika (oryginalny czarny charakter) nie musimy stawiać przecinka. Czarny jest nadrzędny w stosunku do oryginalny. Traktujemy frazę jak jedno słowo.



6. Porównania
Podpunkt pierwszy to porównania paralelne i przy nich stawiamy przecinek.

zarówno … [przecinek] jak i
tak … [przecinek] jak
tyle … [przecinek] co

Nie lubiła zarówno sztuki, jak i sportu.
Jest niewielu tak utalentowanych ludzi, jak John.
Nie mam tyle pewności siebie, co ona. 

Czasami w powyższych przykładach przecinek możemy ominąć, kiedy chcemy osłabić siłę porównania. Lepiej brzmi ci bez przecinka? Nie krępuj się.
Nie stawiamy go natomiast zdecydowanie w takich konstrukcjach, jak te:

tak samo … jak
ten sam … co
taki … jak

Wyszło jej to tak samo zgrabnie jak poprzednio.
Zadzwoń pod ten sam numer co zawsze.
Jest dokładnie taki jak ja!



7. Chciałam napisać coś fajnego na koniec, ale nie wiem co
Nie wiem dlaczego. Nie wiem jak. Nie rozumiem po jakie licho. Wszystko bez przecinków. Dlaczego? Ano, w tym wypadku „co”, „dlaczego”, „jaki”... nie rozpoczynają nowego zdania składowego. Nie ma naszego ulubionego orzeczenia.

Kazała mi zrobić dodatkową pracę i nawet nie wiem dlaczego. – Bez przecinka.
Kazała mi zrobić dodatkową pracę i nawet nie wiem [przecinek] dlaczego tak postanowiła.



Przy całym tym zanurzaniu się w zasady interpunkcji nie zapominajmy, czym przecinek właściwie jest – graficznym zapisem pauzy oddechowej. Moja polonistka zwykła mawiać: „Pisz przecinek tam, gdzie go słyszysz”. I chociaż to czasami nie wystarczy (nie wypowiadamy się przecież w stu procentach poprawnie), zwraca jednak uwagę na jeden istotny punkt: świadomy autor będzie stawiał przecinek tam, gdzie chce, by czytelnik się na chwilę zatrzymał. Warto pamiętać, że za dużo przecinków (które nie we wszystkich miejscach są obowiązkowe) spowolni zdanie. Nie bójmy się też korzystać ze średników, myślników, nawiasów i dwukropków – są trochę silniejszymi znakami, indukują dłuższą pauzę oddechową i urozmaicają tym zdanie. Przecież nie wszystkie przerwy w mowie są tej samej długości.
Jakaś rada na koniec? Kiedy Wujek Google i słownik PWN nas zawiodą, nie bójmy się zaufać intuicji. Przecinki są dla tekstu, a nie tekst dla nich. Amen.

Brak komentarzy

Prześlij komentarz

Aktualności

Teksty zgłoszone w 2017: 2
Stan poczekalni: 16/21
Czekamy na twoje zgłoszenie!
Szablon stworzony przez Agatę
Zgłoś tekst i spróbuj swoich sił!
21.03.2019 najlepsi autorzy
otrzymają nagrody! – [KLIK]

Ankieta

Ankieta ewaluacyjna WS

Archiwum

Oceniający

© Design by Agata from Król Trefl & WioskaSzablonów
Script ScrollToTop | Icons made by Freepik from www.flaticon.com is licensed by CC 3.0 BY.